صمون؛ نانی که تاریخ را بر سفره می‌نشاند

صمون نه فقط یک نان بلکه روایتی است از آرد و آب و آتشی و دست‌هایی که نسل به نسل، خمیر زندگی را ورز داده‌ و ریشه‌اش در دل تاریخ با فرهنگ ایلامی ها پیوند خورده؛ از دیرباز که طی سالیان از عراق با خود سوغاتی این چنینی را آوردند.

از همان روزگار، صمون آرام آرام جای خود را در سفره‌های این دیار باز کرد و همدم همیشگی روزهای ساده و صمیمی مردم ایلام شد.

نخست فلافل و کپه و بعدها گص، صمون را معانی دیگری بخشیدند. روزگاری که هنوز باگت را نمی شناختیم، این صمون بود که سفره‌ها و ساندویجی ها را زنده نگه داشت و دورهمی هایمان را همراهی می‌کرد. خاطره‌ی پهن شدن خمیر توسط شاطر بر پارچه‌ی نخی، داخل قاب‌های چوبی تابوت مانند، و انتقال آن‌ها با پارویی به دل تنورِ داغ — این‌ها همان تصاویری‌اند که در حافظه‌ی چند نسل از مردم ایلام حک شده‌اند؛ لحظه‌ای که خمیر در آتش پف می‌کند و بوی نان تازه، کوچه‌ها ی شهر را مست می کند.

صبحانه‌ ها با صمون معنای دیگری دارد نگاه مهمان را از کم و کاست سفره بر می دارد، صمون کوچک و بزرگ نمی‌شناسد؛ و بین مدیر و کارمند، کارفرما و کارگر، افسر و سرباز تبعیضی قائل نیست. درجه‌بندی و ویژه و معمولی ندارد. در صف صمون، همه برابرند؛ همه یک خمیر، یک تنور، یک انتظار شیرین.

صمون از کودکی با مردم ایلام بوده؛ از روزهای مدرسه و بوی فلافل، تا جوانی و میان‌سالی و کهن‌سالی. همراه همیشگی روزهای سخت و شاد، صبح‌های زود و شب‌های دیر.

اما امروز، این میراث در خطر است. مسئولین محترم، صمون نان باگت نیست؛ صمون میراث فرهنگی است، فرهنگ ملموس این دیار. صمون فقط قوت غالب نیست؛ هویت است، خاطره است، پیوندی است میان نسل‌ها.

اجاره‌ی مغازه، هزینه‌های آب و برق و گاز، بیمه‌ی کارگران و همه و همه دست به دست هم داده‌اند تا واحدهای صمون‌پزی را به نابودی بکشانند. و حالا گرانی آرد مخصوص، هزینه‌ی تمام‌شده‌ی صمون را بالاتر برده و کمر به شکستن کمر این حرفه‌ی سنتی بسته است.

صمون را دریابید؛ پیش از آن‌که تنورها سرد شوند و خاطره‌ها تنها بمانند. صمون را دریابید، چون با رفتنش، تکه‌ای از روح این دیار را با خود خواهد برد. صمون مردم را آجر نکنید.

✍️جلیل یعقوبیان