نفت؛ طلای سیاه یا بلای توسعه؟

پیش از ورود به بحث نفت، از خوانندگان محترم تقاضا دارم دو کتاب مهم «چرا ملت‌ها شکست می‌خورند» و «چرا حکومت‌ها شکست می‌خورند» را مطالعه کنند. آنگاه شاید قضاوت درباره این نوشته، عمیق‌تر و منصفانه‌تر باشد.

بسیاری از اندیشمندان معتقدند که نفت نه طلای سیاه، بلکه بلای سیاه است؛ بلایی که روند عقب‌ماندگی و توسعه‌نیافتگی را تشدید می‌کند، محیط زیست را به مخاطره می‌اندازد، پرورش نخبگان را به محاق می‌برد و ملت‌ها را به جای کار و کوشش، به فرهنگ مصرف‌گرایی و وابستگی سوق می‌دهد.

خبر کشف میادین نفتی و گازی در شهرستان چرداول توسط استاندار محترم ایلام، خبری تلخ و ناگوار بود. در روزگاری که جهان به سمت اقتصاد دانش‌بنیان، دیجیتال، هوش مصنوعی، گردشگری و حفظ محیط زیست حرکت می‌کند؛ در زمانی که خودروهای برقی تسلا و انرژی‌های تجدیدپذیر راهی برای مقابله با گرمایش زمین شده‌اند و از ارزش زیستی درخت سخن گفته می‌شود، ما همچنان با مته، سینه کوه‌ها را می‌شکافیم تا به ماده‌ای بدبو و آلاینده دست یابیم.

ای کاش دمی پای صحبت‌های ساکنان مسجدسلیمان می‌نشستیم و از زبان خودشان اثرات نفت را بر زندگی‌شان می‌شنیدیم؛ تجربه‌ای که می‌توانست چراغ راه آینده باشد.

استاندار محترم ایلام باید با الگوبرداری از اقدامات استاندار اصفهان، طرحی نو برای توسعه مبتنی بر دانش، فناوری، گردشگری و حفظ طبیعت دراندازد. ایلام نیازمند حفظ کوه‌ها و درختانش است، نه قربانی شدن در پای چاه‌های نفت.

این نوشته را همچون وصیت‌نامه‌ای توسعه‌محور می‌دانم؛ شاید روزی کسی از کنار گورم عبور کند و یادی از آن کند. نفت، بلای توسعه است. تا زمانی که نفت داریم، اقتصادمان وابسته به متغیرهای بیرونی خواهد ماند.

ای کاش مسئولان اجرایی، دست‌کم یک دوره عمومی مباحث توسعه را مطالعه کنند. لرزه‌نگاری برای کشف نفت و گاز، لرزه بر اندام توسعه‌گرایان، حامیان محیط زیست و دوستداران منابع انسانی می‌اندازد.

ما و ژاپن، توسعه را هم‌زمان آغاز کردیم؛ اما شوربختانه ما نفت داشتیم و آنها بر میادین انسانی سرمایه‌گذاری کردند. درد بی‌درمان توسعه در ایران، تنها با رهایی از اقتصاد نفتی درمان خواهد شد.

✍️ محمد رستمی