مشاهیر استان ایلام: از ستارگان شعر کردی تا چهره‌های معاصر

۱. چهره‌های ادبی برجسته (تاریخی)

ادبیات کردی ایلامی، به ویژه در قالب منظوم، از غنای بالایی برخوردار است که نام‌آوران بزرگی همچون غلامرضا خان ارکوازی در صدر آن قرار دارند.

غلامرضا خان ارکوازی (حدود ۱۱۸۴ – ۱۲۵۵ ق)

• عنوان: بزرگترین و مهم‌ترین شاعر کُرد ایلامی و عارف برجسته.

• دوران زندگی: اواخر دوره زندیه و دوره قاجار.

• اهمیت: وی نه تنها یک شاعر بود، بلکه رئیس ایل ارکوازی و یک مبارز سیاسی علیه ظلم والیان محلی پشتکوه بود که همین امر باعث زندانی شدن و تبعید وی شد.

• آثار شاخص:
o مناجات‌نامه: یکی از مهم‌ترین آثار منظوم مذهبی و عرفانی در ادبیات کردی جنوبی که عمق اعتقادات شیعی او را نشان می‌دهد.
o باوه یال (Babeyal):شاهکار مرثیه‌سرایی او که در غم از دست دادن فرزند جوانش سروده شده و در ادبیات مرثیه کردی بسیار مشهور است.
________________________________________
۲. ادیبان و شاعران معاصر (قرن ۱۴ هجری شمسی)
ادبیات معاصر ایلام، ادامه دهنده راه قدما است و شاعران بسیاری به گویش کردی ایلامی و زبان فارسی آثار درخشانی خلق کرده‌اند.
الف) شاعران و ادیبان پیشکسوت
• حشمت منصوری جمشیدی (متولد ۱۳۱۵):
o شهرت: از چهره‌های درخشان و نامدار زبان و ادبیات کردی معاصر.
o فعالیت: بیشتر سروده‌های او به زبان کردی است و در زمینه توصیف طبیعت و مسائل اجتماعی فعالیت داشته است.
• ولی‌محمد امیدی (متولد ۱۳۰۱):
o شهرت: شاعر شیرین‌سخن و یکی از بزرگان شعر حماسی و عاشقانه کردی جنوبی.
o ویژگی: سروده‌هایش اغلب در زمینه توصیف طبیعت، عشق و دلدادگی و حماسه‌سرایی رزمندگان است.
• ظاهر سارایی (متولد ۱۳۴۲):
o شهرت: شاعر، ادیب و پژوهشگر توانمند ایلامی.
o آثار پژوهشی: از مهم‌ترین تلاش‌های او، شرح و تصحیح دیوان غلامرضا خان ارکوازی و همچنین تألیفاتی در راستای پاسداری از فرهنگ و زبان کردی ایلامی است.
ب) نویسندگان و پژوهشگران
• دکتر حبیب‌الله محمودیان (متولد ۱۳۲۹):
o شهرت: ادیب، پژوهشگر و مولف بیش از ۵۰ عنوان کتاب و ده‌ها طرح پژوهشی در حوزه‌های ادبی و فرهنگی.
• مرتضی اکبری:
o شهرت: پژوهشگر تاریخ و فرهنگ ایلام.
o آثار شاخص: تألیف مجموعه کتاب‌های ارزشمند «دانشنامه ایلام»که مرجعی مهم برای شناخت تاریخ و جغرافیای استان است.
• کامران رحیمی (متولد ۱۳۵۲):
o شهرت: نویسنده و پژوهشگر در حوزه زبان و فرهنگ کردی.
o فعالیت: بنیان‌گذار اولین بخش کُردی در هفته‌نامه پیک ایلام و دارای آثار متعدد در حوزه زبان و تاریخ کردی جنوبی.
ج) شاعران نسل نو و نوپرداز
• عبدالجبار کاکایی:
o شهرت: از شاعران نام‌آشنای معاصر ایران که اصالتاً ایلامی است و در شعر فارسی و کردی قلم می‌زند.
• آفاق شوهانی (متولد ۱۳۴۶):
o شهرت: شاعر نوپرداز و داستان‌نویس معاصر.
o اهمیت: در شکل‌گیری جریان شعری «شعر حرکت» در دهه ۱۳۷۰ شمسی نقش داشته و آثار موفقی در شعر نو فارسی دارد.
________________________________________
۳. چهره‌های تاریخی و سیاسی
علاوه بر شعرا، ایلام در تاریخ معاصر شاهد حاکمان و والیانی بوده که نامشان با تاریخ محلی گره خورده است:
غلامرضا خان والی (ابوقداره)
• عنوان: آخرین و مقتدرترین والی پشتکوه(ایلام امروزی) در دوره قاجار.
• اهمیت: او دستور ساخت قلعه والی ایلام را در سال ۱۳۲۶ قمری صادر کرد که اکنون به موزه مردم‌شناسی تبدیل شده است. حکمرانی او بر منطقه پشتکوه طولانی بود و دوره حکومتش یکی از نقاط عطف در تاریخ منطقه محسوب می‌شود.

✍️ نگار صمیم نیا