تجارت، نفت و کشاورزی؛ شالوده‌ اقتصاد ایلام

استان ایلام، با وجود داشتن منابع غنی و موقعیت مرزی استراتژیک، اقتصادی چندوجهی دارد که بر سه ستون اصلی منابع انرژی، کشاورزی و تجارت مرزی استوار است. با این حال، استفاده کامل از این ظرفیت‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری‌های زیرساختی و توسعه صنایع تبدیلی است.

۱. قطب انرژی و منابع زیرزمینی

ایلام یکی از استان‌های مهم کشور از نظر منابع هیدروکربوری است و مزیت اصلی آن در طرح‌های آمایش سرزمینی، حوزه انرژی تعریف شده است.

• ذخایر عظیم:ایلام دارای رتبه دوم منابع گازی و ششمین استان از نظر منابع نفتی در کشور است.
• صنایع وابسته:وجود میادین نفتی بزرگ مانند آذر و چنگوله و تأسیساتی مانند پالایشگاه گاز ایلام و پتروشیمی ایلام، نقش مهمی در اقتصاد کلان استان ایفا می‌کنند.
• چالش:با این حال، بخش قابل توجهی از فرآوری این منابع و ارزش افزوده آن در خارج از استان انجام می‌شود، که مانع از شکوفایی کامل سهم استان در این بخش شده و یکی از دلایل بیکاری در منطقه محسوب می‌شود.

۲. اقتصاد سبز: کشاورزی و دامپروری
تنوع اقلیمی ایلام، از مناطق سردسیری کوهستانی تا دشت‌های گرمسیری، فرصت‌های ویژه‌ای در حوزه کشاورزی ایجاد کرده است.
• محصولات اصلی:کشت محصولاتی مانند گندم و جو و همچنین تولید گیاهان دارویی در طرح‌های زنجیره ارزش استراتژیک تعریف شده‌اند.
• مزیت آب و هوا:شرایط بارندگی مناسب و وجود دشت‌های حاصلخیز در جنوب (مانند دشت دهلران و مهران) پتانسیل کشت خارج از فصل و محصولات پربازده را فراهم می‌سازد.
• دامداری:وجود مراتع وسیع در کوهستان‌های زاگرس باعث شده تا دامداری سنتی و عشایری و تولیداتی مانند گوشت قرمز و مرغ به عنوان زنجیره‌های صادراتی به عراق مورد توجه قرار گیرند.

۳. شریان حیاتی: تجارت و زائرپذیری مرز مهران
همجواری ۴۳۰ کیلومتری ایلام با کشور عراق و وجود مرز بین‌المللی مهران، مهم‌ترین ظرفیت اقتصادی حال حاضر و آینده این استان است.
کارکرد مرز مهران:
مهران، به عنوان یک گرانیگاه استراتژیک، یکی از گمرکات مهم کشور در زمینه صادرات کالاهای غیرنفتی به عراق است و نقش تعیین‌کننده‌ای در رونق معیشت مرزنشینان دارد.
گردشگری مذهبی
تردد سالانه میلیون‌ها زائر از این مرز (به‌ویژه در ایام اربعین) به کربلا، ایلام را به یک کانون مهم ترانزیت مسافر تبدیل کرده است.
پیگیری طرح منطقه آزاد تجاری و اقتصادی مهران و توسعه بازارچه‌های مرزی جدید (مانند چیلات و هلاله شمالی) می‌تواند ایلام را به دروازه نوین تجارت ایران با عراق و منطقه تبدیل کند.
چالش اصلی مهران:با وجود آمار بالای صادرات، زیرساخت‌های حمل و نقل (مانند جاده‌های استاندارد ترانزیتی و ریلی) و امکانات گمرکی مدرن، هنوز به طور کامل متناسب با حجم بالای تردد و تجارت توسعه نیافته است.

چالش‌ها و فرصت‌های توسعه

با شناسایی حدود ۵۵فرصت سرمایه‌گذاری، استان آمادگی خود را برای جذب سرمایه‌گذاران اعلام کرده است.
فقدان مشوق‌های کافی و زیرساخت‌های ضعیف مانع از حضور مؤثر سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی شده است.
پتانسیل بالای اکوتوریسم، توریسم سلامت و گردشگری مذهبی مهران
وابستگی بیش از حد به صادرات مرزی و کشاورزی، اقتصاد را در برابر نوسانات بازار عراق و تغییرات اقلیمی آسیب‌پذیر کرده است.
وابستگی اقتصادی
توسعه دانش‌بنیان
تمرکز بر صنایع تبدیلی مرتبط با نفت و گاز و گیاهان دارویی و حمایت از ایده‌های دانش‌بنیان.
زیرساخت‌ها
نیاز به ارتقاء جاده‌های ترانزیتی، توسعه مراکز اقامتی و هتل‌ها، و مدرن‌سازی پایانه‌های مرزی.
نتیجه‌گیری:
شکوفایی کامل اقتصاد ایلام در گروِ حرکت از خام‌فروشی منابع (نفت و گاز) و تجارت ساده مرزی، به سمت صنایع تبدیلی، توسعه زنجیره ارزش کشاورزی و ارتقاء زیرساخت‌های تجارت فرامرزی و گردشگری در مرز مهران است.

✍️ نگار صمیم نیا